Róg alpejski (niem. Alphorn)

należy do rodziny rogów. Instrument znacznej długości (3,5-4 m), wykonany z drewna jodłowego. Drzewa te, rosnąc na zboczach gór wyginają się pod wpływem wiatru, stąd alphorn  ma specyficzny, łukowato zgięty kształt w okolicach czary. Nie posiada żadnych klap ani otworów, dlatego uzyskuje się na nim jedynie dźwięki naturalnego szeregu alikwotów.  Ze względu na wielkość zwykle składa się z 2-3 części łączonych z sobą.

alphorn

Do instrumentu przykłada się drewniany ustnik. Potęga  brzmienia powoduje, że jest słyszalny w odległości dochodzącej nawet do 10 km.  Znany w wielu regionach świata (Pireneje, Tybet, Karpaty, Kirgizja), najbardziej jednak rozpowszechnił się w Szwajcarii, stając się niemal symbolem narodowym. Pierwsze wzmianki o rogu alpejskim pochodzą z 1030 roku, kiedy to Ekkehard IV, benedyktyn z klasztoru w Sankt Gallen we wschodniej Szwajcarii, opisał pasterza grającego na alphornie swojemu stadu krów. Nazwa instrumentu znajduje się także we wpisach w księgach rachunkowych Klasztoru św. Urbana z roku 1527. Najwcześniejszy znany druk muzyczny na róg alpejski pochodzi ze Szwajcarii z regionu Appenzell, pojawia się w zbiorze muzyki Georga Rhau - Bicinia Gallica, Latina, Germanica et Quaedam Fugae wydanej w Wittenberg (Niemcy) w 1545 roku.

Alphorny były początkowo budowane i używane przez pasterzy w celu komunikowania się na znaczne odległości: ostrzegania przed niebezpieczeństwem, pędzenia stada do stajen. Ciekawe brzmienie alphornu inspirowało  budowniczych, których instrumenty były coraz dokładniej wykonywane.  Powstało nawet kilka utworów specjalnie dedykowanych, jak Sinfonia pastorella na alphorn i smyczki G-dur Leopolda Mozarta, Parthia Georga Druschetsky’ego La Descente de la Courtille Ryszarda Wagnera, czy Alphorn na waltornię, sopran i fortepian Ryszarda Straussa.  Inspiracji dźwiękiem alphornu doszukamy się także w Symfonii Pastoralnej L.v.Beethovena, w czwartej części I symfonii J.Brahmsa czy wreszcie w Symfonii Alpejskiej Ryszarda Straussa.

alphorn Współcześnie istnieją organizacje skupiające miłośników gry na alphornie, organizowane są regularne imprezy i konkursy.


Obecnie rogi alpejskie wykonuje się  również z materiałów syntetycznych, jak włókna szklane, czy węglowe. Najdłuższy dotychczas zbudowany instrument ma 46 metrów. W brzmieniach niektórych organów piszczałkowych można znaleźć register o nazwie alphorn.

Dr hab. Damian Walentek


A.Kasprzok: L.Mozart - Sinfonia Pastorella na róg alpejski, cz1 - demo.mp3