Życie i działalność Adolfa Leppicha stanowią w pewnym sensie odzwierciedlenie losów polskiego artysty muzyka w burzliwej historii XX wieku. Jego biografia, rozpięta między Zdzieszowicami, Katowicami a Osnabrück, pozwala na głęboką analizę ewolucji statusu muzyka orkiestrowego.
Korzenie i formacja: Śląski etos muzyczny
Adolf Leppich (Lepich) przyszedł na świat 26 maja 1933 roku w Zdzieszowicach na Górnym Śląsku (dzisiaj województwo opolskie). Region ten posiadał typową dla tego obszaru infrastrukturę muzyczną w postaci amatorskich orkiestr zakładowych (w szczególności kopalnianych) i kościelnych. To właśnie to środowisko, w którym instrumenty dęte blaszane pełniły zasadniczą rolę, stało się fundamentem jego późniejszej drogi zawodowej.
Decydującym momentem dla rozwoju młodego artysty było podjęcie nauki w Liceum Muzycznym w Katowicach. Katowice w latach powojennych stawały się ważnym ośrodkiem polskiej pedagogiki muzycznej, szczególnie w dziedzinie instrumentów dętych. Leppich trafił do klasy docenta Adama Przybyły, wybitnego pedagoga, który ukształtował całe pokolenia polskich waltornistów. Metoda Przybyły opierała się na harmonijnym połączeniu szlachetności barwy dźwięku z dbałością o precyzję artykulacyjną i intonacyjną, co było kluczowe w procesie przechodzenia od tradycji amatorskich orkiestr dętych do profesjonalnej finezji symfonicznej.
Zrozumienie wpływu Adama Przybyły na młodego Leppicha wymaga przyjrzenia się specyfice nauczania w tamtych latach. W polskim systemie nauczania lat 50. trudno było o jakiekolwiek materiały edukacyjne, a dostęp do wysokiej jakości instrumentów był mocno ograniczony. Muzycy musieli nadrabiać braki sprzętowe kreatywnością w zdobywaniu wiedzy, często opierając się na własnym doświadczeniu i wyczuciu.
Era katowicka: Złoty wiek WOSPR
Adolf Leppich - okres pracy w WOSPRW 1956 roku, mając zaledwie 23 lata, Adolf Leppich objął stanowisko pierwszego waltornisty w Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia (wówczas działającej pod nazwą Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia – WOSPR) w Katowicach. Było to jedno z najbardziej prestiżowych stanowisk w polskim świecie muzycznym. Orkiestra, założona w 1935 roku przez Grzegorza Fitelberga w Warszawie i reaktywowana w 1945 przez Witolda Rowickiego w Katowicach, cieszyła się międzynarodową renomą.
Praca na pozycji pierwszego waltornisty w WOSPR wymagała nie tylko perfekcji technicznej, ale i ogromnej odporności psychicznej. Sekcja waltorni w orkiestrze symfonicznej jest często uważana za jej „serce”, a pierwszy waltornista odpowiada za najważniejsze sola w literaturze, zwłaszcza romantycznej. W latach 1956–1959, kiedy Leppich piastował tę funkcję, orkiestra przeżywała okres intensywnego rozwoju repertuarowego, włączając do programów dzieła współczesne, co stawiało przed muzykami dętymi zupełnie nowe wyzwania. Choć dokumentacja orkiestrowa z tamtego okresu (a także - niestety - współcześnie) często skupia się na dyrygentach i kompozytorach, to właśnie instrumentaliści tacy jak Leppich realizują w praktyce ich wizje artystyczne. Odejście waltornisty z orkiestry w 1959 roku było znaczącą stratą dla zespołu, ale jednocześnie początkiem błyskotliwej kariery w Niemczech.
Emigracja i adaptacja: Kierunek Niemcy Zachodnie
Decyzja o opuszczeniu kraju w 1959 roku i osiedleniu się w Niemczech (RFN) była krokiem przełomowym, typowym dla wielu wybitnych artystów, poszukujących stabilizacji finansowej, szerszych możliwości rozwoju i godnego życia. Podczas trasy koncertowej w Jugosławii odłączył się od zespołu, by ostatecznie osiąść w Osnabrück, mieście o bogatej historii muzycznej. Tam niemal natychmiast znalazł zatrudnienie w miejscowej orkiestrze symfonicznej (Osnabrücker Symphonieorchester).
W Niemczech Leppich musiał zmierzyć się z inną tradycją wykonawczą. Jednak dzięki solidnym podstawom otrzymanym od Adama Przybyły, nie tylko sprostał tym wymaganiom, ale wkrótce sam zaczął kształtować standardy wykonawcze w swoim nowym środowisku.
Przez wiele lat pełnił funkcję solisty w Osnabrücker Symphonieorchester, co ugruntowało jego pozycję artystyczną w regionie Dolnej Saksonii. Jego działalność nie ograniczała się jednak do pracy etatowej w orkiestrze; Leppich stał się aktywnym animatorem życia muzycznego, promując muzykę kameralną na instrumenty dęte i angażując się w projekty wykraczające poza standardowy repertuar filharmoniczny.
Pedagogika i innowacja: Tuba wagnerowska
Działalność artystyczną w orkiestrze symfonicznej zakończył jako pięćdziesięciolatek. Odtąd w pełni poświęcił się pracy pedagogicznej, m.in. z powodzeniem przygotowując młodych waltornistów do konkursu Jugend musiziert. Prócz waltorni, Leppicha interesowała tuba wagnerowska, także w sensie pedagogicznym. Jego pasja do tego instrumentu przyciągnęła uwagę kompozytorów. Szczególnie istotna była współpraca z Bernhardem Krolem1, kompozytorem i waltornistą, który dedykował utwory klasie Leppicha. Krol doceniał zdolność Leppicha do wydobycia z tub wagnerowskich pełni ich szlachetnego, aksamitnego brzmienia. Winston Morris, amerykański wirtuoz tuby i pedagog, zamawiał kopie utworów napisanych dla ansamblu Leppicha, co świadczy o tym, że metody dydaktyczne i repertuar wypracowany w Osnabrück miały szeroki oddźwięk.
Dokumentacja fonograficzna i dziedzictwo artystyczne
Płyta winylowa Hornklasse Adolf Leppich – OsnabrückWażnym elementem spuścizny waltornisty jest płyta gramofonowa (LP) zatytułowana Waldhorn - Hornklasse Adolf Leppich. Nagranie to jest cennym dokumentem jego działalności pedagogicznej i artystycznej. Utwory wykonują uczniowie klasy waltorni prowadzonej przez Adolfa Leppicha w szkole muzycznej w Osnabrück. Repertuar zawarty na tej płycie oraz w innych nagraniach radiowych odzwierciedla wszechstronność artysty.
Schyłek życia i pamięć w środowisku muzycznym
Adolf Leppich zmarł 5 września 2025 roku w wieku 92 lat. Jego śmierć została odnotowana przez środowisko waltorniowe ze smutkiem - do końca życia pozostawał postacią szanowaną szczególnie w Niemczech. Leppich pozostawił po sobie nie tylko nagrania, ale przede wszystkim rzeszę uczniów, którzy kontynuują jego tradycje pedagogiczne.
Byli uczniowie wspominają go jako człowieka niezwykle skrupulatnego, kładącego nacisk na technikę, dźwięk i dyscyplinę. Jednocześnie cechował go wielki humor i serdeczność, co sprawiało, że mimo wysokich wymagań, nikt nie rezygnował z jego lekcji. Jego drugą wielką pasją, obok muzyki, było łowiectwo. Często łączył te dwa światy, prowadząc grupy sygnalistów myśliwskich i spędzając czas w lesie zamiast na koncertach dawnych kolegów z filharmonii.
Analiza życia Adolfa Leppicha prowadzi do wniosku, że był on artystą wszechstronnym, dla którego instrument nie był jedynie narzędziem pracy, ale środkiem budowania relacji międzykulturowych i edukacyjnych. Jego sukces w Niemczech, oparty na solidnym polskim wykształceniu, jest dowodem na uniwersalność standardów wypracowanych w Katowicach w połowie XX wieku.
Dla młodych adeptów gry na waltorni, postać Adolfa Leppicha może być inspiracją do poszukiwania własnej drogi, odwagi w podejmowaniu decyzji i poszukiwania swojego miejsca oraz nieustannego zgłębiania tajników instrumentu, nawet tych najbardziej niszowych. Jego życie uczy, że prawdziwe mistrzostwo nie zna granic geograficznych, a pasja pedagogiczna może przynieść owoce, które przetrwają dziesięciolecia.
Prof. Damian Walentek
1 Współpracę Bernharda Krola i Adolfa Leppicha potwierdza m.in. opis nut utworu Feiertagsmusik, np. https://www.musicroom.de/
Adolf Leppich - waltornista i pedagog (fot. Conny Rutsh)
