Zanim waltornia stała się instrumentem świadomie wykorzystywanym do celów artystycznych przeszła długotrwały proces ewolucji.
róg zwierzęcy
Instrumenty muzyczne są starsze niż sama
muzyka; puste rogi zwierzęce, łodygi roślin, drewno czy muszle to
doskonały materiał jaki człowiekowi zaoferowała
Natura.
róg bawoli
Dźwięk wydobywający się z martwego przedmiotu musiał wywołać lęk i przerażenie – w takim też celu używali tych prymitywnych instrumentów ludzie pierwotni.
muszla z otworem
Także komunikacja na większe odległości oraz magia i religia były obszarami ich pierwszych zastosowań.
szofar - żydowski róg obrzędowy
Praprzodkiem dzisiejszej waltorni jest bez wątpienia każda forma
rogu zwierzęcego.
lura (lub lur)
Bliskie skojarzenia może też budzić kształt większej
muszli z wydrążonym otworem.
etruskie koru
Z biegiem czasu zaczęto łączyć z sobą większe i mniejsze rogi uzyskując instrumenty większych rozmiarów.
Osobliwym przykładem takiej praktyki jest instrument o nazwie
lura (lur).
ransa cringa
Jakkolwiek odnalezione eksponaty są już wykonane z brązu, to źródłowym materiałem mogły być m.in. kły mamuta.
W starożytności spotkamy rogi wykonane z brązu składane z kilku elementów jak np. etruskie
koru.
buccina
Różne formy tego instrumentu znajdziemy w tym czasie również w Mezopotamii, Egipcie, Indiach, Palestynie, Grecji i Rzymie.
Na szczególną uwagę zasługują rzymskie
bucciny – powszechnie stosowane w armii. Instrumenty miał około 3 metrów długości, był zwinięte w ¾ koła o średnicy około 120 cm i posiadały wyjmowany ustnik.
róg sygnałowy
W armii rzymskiej tworzono orkiestry muzyków grających na
buccinach.
olifant-róg z kości słoniowej
Wraz z upadkiem cesarstwa rzymskiego nastąpił regres technologiczny – wrócono do rogów zwierzęcych.
Wytwarzano je również z kła słonia – tzw.
olifanty.
Budowano też instrumenty z otworami bocznymi noszącymi nazwę
cynki.
busina długa
businy
róg wojskowy
cynk prosty
cynk zakrzywiony
cynk basowy
Te instrumenty spotkamy już w kantatach Jana Sebastiana Bacha czy w operach Christopha Willibalda Glucka (
"Alcesta").
serpent
Następcą lub raczej rozszerzeniem skali w dół wszelkiego rodzaju
cynków jest serpent; wykonany z drzewa orzechowego z metalową rurką u nasady i ustnikiem.
rogi rosyjskie
Serpent również posiadał otwory boczne.
Rogi rosyjskie to szereg instrumentów róznej wielkości wykonanych z brązu. Pojedynczy egzemplarz pozwalał na wydobycie 1-2 dźwięków - w grupie dawały mozliwość uzyskania wielu wysokości. Instrumentalista musiał wykazać się jednak niemałą sprawnością w ich zmienianiu.
Określenie
róg myśliwski znajdziemy w zapisach teoretyków i kompozytorów pod koniec XV wieku. Instrumenty używane były podczas polowań i odpowiednie sygnały informowały współuczestników o sytuacji w trakcie imprezy.
Były to instrumenty zróżnicowanej wielkości, lecz podobnych kształtach.
róg myśliwski
róg myśliwski
róg myśliwski
róg myśliwski
róg pocztowy
róg myśliwski
Z tej grupy instrumentów pochodzi
róg naturalny o głębokiej, ciemnej i donośnej barwie.
róg
Pod tą nazwą kryje się także wiele odmian, jak na przykład
róg alpejski, czy
róg pocztowy.
Z czasem narastała tendencja do wydłużania długości rurek a przy tym i liczby zwojów. Instrumenty te mogły uzyskać 16 stopni skali naturalnej (bez dźwięku pierwszego).
róg z krąglikami
krągliki
Aby mogły sprostać wymogom różnych tonacji – budowano je w różnych strojach. Nieporęczność zmiany instrumentu przy każdorazowej zmianie tonacji wyeliminowana została przez krągliki, których zróżnicowana długość powodowała zmianę stroju. Z kolei dużą ilość krąglików wyeliminowano przez użycie kolanka strojeniowego. Była to rurka w kształcie litery U, wsuwana głębiej lub płyciej w obieg całego instrumentu, co pozwalało na korektę stroju. Tak budowane instrumenty nosiły nazwę
rogu inwencyjnego.
róg inwencyjny
Wszelkie formy rogu naturalnego miały jedną zasadniczą wadę – osiągały jedynie dźwięki mieszczące się w skali naturalnej. Pierwszy znaczący krok w kierunku uzyskania większej liczby dźwięków uczynił
Anton Joseph Hampel (1711-1761). Zauważył mianowicie, że włożenie prawej ręki do czary i odpowiednie nią manipulowanie powoduje uzyskanie dźwięków o zróżnicowanej wysokości. Mimo, że dźwięki zatykane były ciemniejsze i słabsze od otwartych, to technika taka umożliwiała osiągnięcie niemal całej skali chromatycznej.
Róg inwencyjny z powodzeniem był stosowany w orkiestrze a sposób zatykania czary wyniósł go do rangi instrumentu solowego. Jednym z głównych zadań solistów tych czasów było płynne przechodzenie z dźwięków otwartych do zatykanych. Takim instrumentem dysponował m.in.
Ignaz Leutgeb, któremu
Mozart dedykował swoje koncerty i dzieła kameralne. Dalsze próby uzyskania pełnej skali chromatycznej to system klapkowy - w instrumencie nawiercano kilka otworów zamykanych klapkami. Ze względu na duże różnice w barwie i dynamice nie dawało to pożądanych efektów i pomysł nie był rozwijany. Właściwszą drogę rozwoju wytyczył
róg omnitoniczny – za pomocą wentyla umieszczonego w specjalnej rurce różnicowano długość instrumentu poprzez włączanie kolanek strojeniowych różnej długości.
róg omnitoniczny
. Wreszcie pomysł pszczyńskiego instrumentalisty
Fryderyka Blümela polegający na skonstruowaniu mechanizmu pudełkowego otwierającego i zamykającego wlot powietrza do rurki dodatkowej zapewnił w niedługim czasie pełną skalę chromatyczną. Wynalazek niestety został sprzedany waltorniście niemieckiemu
Johannowi Stölzelowi, który go w 1818 roku opatentował. Na bazie tego mechanizmu powstały współczesne waltornie wentylowe umożliwiające uzyskanie pełnej skali chromatycznej bez zmiany barwy i dynamiki.
róg pojedyńczy
róg podwójny
róg potrójny
Historia instrumentu 
